کودکان بیش از بزرگسالان دچار مشکلات بینی می‌شوند: سرماخوردگی‌های مکرر، گرفتگی، خروپف، خونریزی بینی و فرو کردن اجسام کوچک در بینی از دغدغه‌های رایج والدین است. برخی از این مشکلات ساده‌اند و برخی بر خواب، رشد و یادگیری کودک اثر می‌گذارند. در این راهنمای جامع، مشکلات شایع بینی کودکان، نشانه‌های هشدار و زمان مراجعه به پزشک را مرور می‌کنیم.
چرا بینی کودکان آسیب‌پذیرتر است؟
مجاری بینی کودکان باریک‌تر است و مقدار کمی ترشح یا تورم هم آن‌ها را می‌بندد. سیستم ایمنی کودکان در حال تکامل است و در سال‌های اول مهدکودک و مدرسه، چندین عفونت ویروسی در سال طبیعی است. بافت‌های لنفاوی مثل آدنوئید و لوزه‌ها در کودکی بزرگ‌ترند و گاهی مسیر هوا را تنگ می‌کنند. همچنین کنجکاوی کودکان باعث می‌شود اجسام کوچک را در بینی فرو کنند یا با دستکاری بینی، خونریزی ایجاد کنند.
گرفتگی بینی در نوزادان
نوزادان در ماه‌های اول تقریباً فقط از بینی نفس می‌کشند و گرفتگی بینی می‌تواند شیر خوردن و خواب آن‌ها را مختل کند. بیشتر موارد به دلیل ترشحات یا سرماخوردگی است و با قطره سرم نمکی و ساکشن ملایم بهتر می‌شود. داروهای سرماخوردگی و اسپری‌های ضداحتقان بزرگسالان برای نوزادان ممنوع‌اند. روش‌های ایمن و نشانه‌های هشدار را در گرفتگی بینی نوزاد آورده‌ایم.
بزرگی آدنوئید
آدنوئید بافتی لنفاوی در پشت بینی است که در کودکی بخشی از سیستم ایمنی است و معمولاً از حدود هفت سالگی کوچک می‌شود. در برخی کودکان، آدنوئید به‌قدری بزرگ می‌شود که پشت بینی را می‌بندد و باعث تنفس دهانی، خروپف، صدای تودماغی، ترشح دائمی بینی، سینوزیت و عفونت‌های مکرر گوش می‌شود. علائم و تشخیص آن را در آدنوئید و درمان جراحی را در عمل آدنوئید توضیح داده‌ایم.
تنفس دهانی
تنفس دهانی دائمی در کودکان، به‌ویژه هنگام خواب، اغلب نشانه انسداد بینی است. علاوه بر خروپف و خواب بی‌کیفیت، تنفس دهانی طولانی ممکن است بر رشد فک و صورت، ردیف دندان‌ها و حتی تمرکز و رفتار کودک اثر بگذارد. علل و پیامدهای آن را در تنفس دهانی بررسی کرده‌ایم.
خروپف و وقفه تنفسی در خواب کودکان
خروپف گاه‌به‌گاه هنگام سرماخوردگی در کودکان طبیعی است، اما خروپف هر شب، به‌ویژه همراه با وقفه تنفسی، نفس‌نفس زدن یا خواب ناآرام، نیاز به بررسی دارد. شایع‌ترین علت آپنه خواب در کودکان، بزرگی آدنوئید و لوزه‌هاست. کودکان مبتلا ممکن است به جای خواب‌آلودگی، بیش‌فعالی، بی‌قراری، شب‌ادراری و افت تحصیلی داشته باشند. درباره خروپف در راهنمای خروپف بخوانید.
سینوزیت و حساسیت در کودکان
سرماخوردگی‌های کودکان گاهی به سینوزیت تبدیل می‌شوند. ترشح غلیظ و سرفه بیش از ده روز یا بدتر شدن علائم پس از بهبود اولیه، به نفع سینوزیت است. حساسیت بینی هم در کودکان شایع است و با عطسه، خارش، مالیدن مداوم بینی و تیرگی زیر چشم خود را نشان می‌دهد. درباره سینوزیت کودکان در سینوزیت در کودکان و درباره حساسیت در راهنمای آلرژی بینی بخوانید.
خونریزی بینی
خونریزی بینی در کودکان دو تا ده ساله شایع است و بیشتر به دلیل دستکاری بینی، هوای خشک و التهاب رخ می‌دهد. با آرام کردن کودک، خم کردن سر به جلو و فشار ده دقیقه‌ای روی بخش نرم بینی، معمولاً بند می‌آید. مرطوب نگه داشتن بینی از تکرار آن پیشگیری می‌کند. نکات کامل را در خونریزی بینی در کودکان آورده‌ایم.
جسم خارجی در بینی
کودکان نوپا و پیش‌دبستانی گاهی دانه، مهره، پاک‌کن یا قطعات اسباب‌بازی را در بینی فرو می‌کنند. ترشح بدبو یا خونی از یک سوراخ بینی، نشانه کلاسیک جسم خارجی است. باتری‌های سکه‌ای و آهنرباها خطر ویژه‌ای دارند و نیاز به خارج کردن فوری دارند. نکات کامل را در جسم خارجی در بینی بخوانید.
انحراف تیغه و ضربه به بینی کودکان
ضربه به بینی در کودکی شایع است. چون بینی کودکان بیشتر غضروفی است، شکستگی واضح کمتر رخ می‌دهد، اما هماتوم تیغه شایع‌تر است و باید فوراً درمان شود. آسیب تیغه در کودکی ممکن است بعدها به انحراف بینی منجر شود. درباره انحراف تیغه در کودکان در انحراف بینی در کودکان و درباره آسیب‌های بینی در راهنمای شکستگی بینی بخوانید.
نکات مراقبتی برای والدین
- شستشوی بینی با سرم نمکی ساده‌ترین و ایمن‌ترین روش برای پاک کردن بینی کودک است.
- از دادن داروهای سرماخوردگی بدون نسخه به کودکان زیر شش سال خودداری کنید.
- هوای اتاق کودک را با دستگاه بخور سرد مرطوب نگه دارید.
- کودک را از دود سیگار دور نگه دارید.
- ناخن‌های کودک را کوتاه نگه دارید.
- اجسام کوچک و باتری‌های سکه‌ای را دور از دسترس کودکان نوپا قرار دهید.
چه زمانی کودک را نزد پزشک ببریم؟
تنفس پرزحمت یا سریع، کبودی لب، ناتوانی نوزاد در شیر خوردن، تب بالا، تورم دور چشم، ترشح بدبو از یک سوراخ، خونریزی که بند نمی‌آید، خروپف هر شب با وقفه تنفسی و تنفس دهانی دائمی از دلایل مراجعه به پزشک‌اند. فهرست متخصصان گوش و حلق و بینی را در دکتر گوش و حلق و بینی کودکان خوب در تهران، دکتر گوش و حلق و بینی کودکان خوب در مشهد و دکتر گوش و حلق و بینی کودکان خوب در رشت ببینید.
داروهای بینی در کودکان؛ احتیاط‌های مهم
بسیاری از داروهای سرماخوردگی و ضداحتقان که برای بزرگسالان بی‌خطرند، در کودکان کوچک ممکن است عوارضی مثل بی‌قراری، تپش قلب، خواب‌آلودگی شدید یا حتی تشنج ایجاد کنند. به همین دلیل مصرف این داروها در کودکان زیر شش سال بدون نسخه پزشک توصیه نمی‌شود. اسپری‌ها و قطره‌های ضداحتقان مخصوص کودکان هم فقط برای چند روز و با دوز دقیق مجازند. اسپری‌های کورتونی بینی در کودکان با حساسیت یا بزرگی آدنوئید کاربرد دارند و در دوزهای تجویزی ایمن‌اند، اما باید با نظر پزشک انتخاب شوند. قطره و شستشوی سرم نمکی تنها درمانی است که در هر سنی و بدون نگرانی قابل استفاده است.
همچنین از ریختن روغن، آب لیمو یا مواد گیاهی در بینی کودک خودداری کنید، چون ممکن است مخاط را تحریک کنند یا به ریه برسند. اگر درباره دارویی تردید دارید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید و دوز را بر اساس وزن کودک تنظیم کنید. داروها را دور از دسترس کودکان نگه دارید. ایمنی کودک همیشه در اولویت است.
پرسش‌های رایج
کودک چند بار در سال سرماخوردگی می‌گیرد؟
کودکان مهدکودکی ممکن است شش تا ده بار یا بیشتر در سال سرما بخورند که معمولاً طبیعی است.
آیا خروپف کودک طبیعی است؟
خروپف گاه‌به‌گاه هنگام سرماخوردگی طبیعی است، اما خروپف هر شب باید بررسی شود.
از چه سنی می‌توان بینی کودک را با سرم شست؟
از بدو تولد می‌توان از قطره سرم نمکی استفاده کرد؛ شستشو با حجم بیشتر برای کودکان بزرگ‌تر مناسب است.
آیا آدنوئید با بزرگ شدن کودک کوچک می‌شود؟
معمولاً بله، از حدود هفت سالگی کوچک می‌شود، اما اگر علائم شدید باشد نمی‌توان منتظر ماند.
جمع‌بندی
مشکلات بینی کودکان شامل گرفتگی نوزادی، بزرگی آدنوئید، تنفس دهانی، خروپف، سینوزیت، حساسیت، خونریزی بینی و جسم خارجی است. بیشتر این مشکلات با مراقبت ساده بهبود می‌یابند، اما تنفس پرزحمت، خروپف همراه با وقفه تنفسی، ترشح بدبوی یک‌طرفه و تنفس دهانی دائمی نیاز به بررسی پزشک دارند.
دکتر گوش و حلق و بینی کودکان در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.