آلرژی بینی یا رینیت آلرژیک یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن است و درصد قابل‌توجهی از مردم را درگیر می‌کند. عطسه‌های پشت سر هم، آبریزش، خارش و گرفتگی بینی ممکن است فصلی یا در تمام سال وجود داشته باشد و خواب، کار و تحصیل را تحت تأثیر قرار دهد. در این راهنمای جامع با علت، انواع، علائم، روش‌های تشخیص و درمان آلرژی بینی آشنا می‌شوید.
آلرژی بینی چگونه ایجاد می‌شود؟
در آلرژی بینی، سیستم ایمنی به ذرات بی‌خطری مثل گرده گیاهان، هیره گرد و غبار، موی حیوانات یا قارچ‌ها واکنش بیش از حد نشان می‌دهد. پس از تماس اول، بدن آنتی‌بادی خاصی می‌سازد و در تماس‌های بعدی، سلول‌های ایمنی مخاط بینی موادی مثل هیستامین آزاد می‌کنند. این مواد باعث عطسه، خارش، آبریزش و تورم مخاط می‌شوند. زمینه ارثی نقش مهمی دارد و کسانی که والدینشان حساسیت، آسم یا اگزما دارند، بیشتر در معرض ابتلا هستند.
انواع آلرژی بینی
- فصلی: معمولاً در بهار، تابستان یا پاییز و ناشی از گرده درختان، چمن‌ها و علف‌های هرز.
- دائمی: در تمام سال و ناشی از هیره گرد و غبار، موی حیوانات، سوسک یا قارچ‌های داخل خانه.
- شغلی: ناشی از موادی که فرد در محل کار با آن‌ها تماس دارد، مثل آرد، چوب یا مواد شیمیایی.
آلرژی فصلی را در آلرژی فصلی به تفصیل توضیح داده‌ایم. برخی افراد علائمی شبیه حساسیت دارند، اما تست حساسیت آن‌ها منفی است؛ این حالت رینیت غیرآلرژیک نام دارد که در رینیت غیرآلرژیک بررسی شده است.
علائم آلرژی بینی
علائم اصلی شامل عطسه‌های پشت سر هم، آبریزش آبکی و شفاف، خارش بینی، گرفتگی بینی و ترشح پشت حلق است. بسیاری از بیماران خارش و قرمزی چشم، اشک‌ریزش، خارش گوش و سقف دهان هم دارند. کودکان مبتلا ممکن است مرتب بینی خود را با کف دست به بالا بمالند که به آن سلام آلرژیک می‌گویند، و زیر چشم‌هایشان تیره شود. خستگی، کاهش تمرکز و اختلال خواب هم شایع‌اند. آبریزش دائمی بینی را در آبریزش مداوم بینی بررسی کرده‌ایم.
آلرژی یا سرماخوردگی؟
سرماخوردگی معمولاً با گلودرد و بدن‌درد شروع می‌شود، گاهی تب دارد، ترشح آن پس از چند روز غلیظ می‌شود و طی یک تا دو هفته بهبود می‌یابد. آلرژی تب ندارد، خارش بینی و چشم در آن برجسته است، ترشح آن آبکی می‌ماند و تا زمانی که تماس با عامل حساسیت‌زا ادامه دارد، ادامه پیدا می‌کند. اگر هر سال در یک فصل خاص یا در یک محیط خاص سرماخوردگی‌های طولانی دارید، احتمال آلرژی را بررسی کنید.
تشخیص آلرژی بینی
تشخیص بر اساس شرح حال و معاینه است. پزشک درباره زمان، محل و محرک‌های علائم، سابقه خانوادگی و بیماری‌های همراه مثل آسم سؤال می‌کند. در معاینه، مخاط بینی معمولاً رنگ‌پریده و متورم است. برای شناخت دقیق عامل حساسیت‌زا، تست پوستی یا آزمایش خون انجام می‌شود که در تست آلرژی توضیح داده شده است. دانستن عامل حساسیت‌زا برای پرهیز هدفمند و ایمونوتراپی ضروری است.
پرهیز از عوامل حساسیت‌زا
- در فصل گرده، پنجره‌ها را ببندید و ساعات اوج گرده، معمولاً صبح زود و روزهای بادی، کمتر بیرون بروید.
- پس از بازگشت به خانه، لباس را عوض کنید و صورت و موها را بشویید.
- برای هیره، از روکش ضدهیره برای تشک و بالش استفاده کنید و ملحفه‌ها را هر هفته با آب داغ بشویید.
- فرش و پرده‌های سنگین را در اتاق خواب کم کنید.
- رطوبت خانه را کنترل کنید تا قارچ رشد نکند.
- حیوانات خانگی را از اتاق خواب دور نگه دارید.
درمان دارویی
اسپری‌های کورتونی بینی مؤثرترین داروی آلرژی بینی‌اند، به‌ویژه برای گرفتگی. آنتی‌هیستامین‌های خوراکی نسل جدید، که خواب‌آلودگی کمی دارند، عطسه، خارش و آبریزش را کم می‌کنند. اسپری‌های آنتی‌هیستامین و ترکیبی هم در دسترس‌اند. داروهای ضدلکوترین برای برخی بیماران، به‌ویژه همراه با آسم، مفیدند. شستشوی بینی با سرم نمکی مواد حساسیت‌زا را از بینی پاک می‌کند. جزئیات داروها را در داروهای آلرژی بینی آورده‌ایم.
ایمونوتراپی؛ درمان ریشه‌ای
ایمونوتراپی یا واکسن آلرژی، تنها درمانی است که روی خود سیستم ایمنی اثر می‌گذارد و می‌تواند حساسیت را در درازمدت کم کند. در این روش، مقادیر کم و فزاینده‌ای از عامل حساسیت‌زا به شکل تزریق یا قرص زیرزبانی طی چند سال به بیمار داده می‌شود. ایمونوتراپی برای بیمارانی مناسب است که با دارو کنترل نمی‌شوند یا نمی‌خواهند سال‌ها دارو مصرف کنند. درباره آن در ایمونوتراپی آلرژی بخوانید.
آلرژی بینی و بیماری‌های همراه
آلرژی بینی کنترل‌نشده با آسم، سینوزیت، پولیپ بینی، عفونت گوش در کودکان و اختلال خواب ارتباط دارد. بسیاری از بیماران آسمی، آلرژی بینی هم دارند و درمان آلرژی بینی به کنترل بهتر آسم کمک می‌کند. درباره سینوزیت در راهنمای سینوزیت و درباره پولیپ در راهنمای پولیپ بینی بخوانید. گرفتگی بینی ناشی از آلرژی هم از علل مهم گرفتگی مزمن است که در راهنمای گرفتگی بینی بررسی شده است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم شما با داروهای بدون نسخه کنترل نمی‌شود، خواب یا کار شما را مختل کرده، علائم آسم دارید یا هر سال در فصل خاصی بیمار می‌شوید، به متخصص گوش و حلق و بینی یا متخصص آلرژی و ایمونولوژی مراجعه کنید. فهرست متخصصان را در دکتر آلرژی بینی خوب در تهران، دکتر آلرژی بینی خوب در اصفهان و دکتر آلرژی بینی خوب در گرگان ببینید.
آلرژی بینی در کودکان و نوجوانان
آلرژی بینی اغلب در کودکی یا نوجوانی شروع می‌شود. کودکان مبتلا ممکن است به جای شکایت از علائم، با خواب ناآرام، خروپف، تنفس دهانی، بی‌قراری و افت تمرکز در مدرسه خود را نشان دهند. مالیدن مداوم بینی، تیرگی زیر چشم و یک چین افقی روی نوک بینی از نشانه‌های رایج آلرژی در کودکان است. درمان به‌موقع در کودکان اهمیت ویژه‌ای دارد، چون آلرژی کنترل‌نشده ممکن است زمینه آسم، عفونت‌های مکرر گوش و سینوزیت را فراهم کند. بسیاری از داروهای آلرژی برای کودکان هم با دوز مناسب سن در دسترس‌اند و ایمونوتراپی هم از حدود پنج سالگی امکان‌پذیر است. والدین بهتر است عوامل محرک را در خانه کاهش دهند و درمان را با نظر پزشک منظم ادامه دهند.
پرسش‌های رایج
آیا آلرژی بینی درمان قطعی دارد؟
ایمونوتراپی می‌تواند حساسیت را در درازمدت به‌طور چشمگیری کم کند؛ داروها علائم را کنترل می‌کنند اما ریشه‌ای نیستند.
آیا آلرژی بینی با افزایش سن خوب می‌شود؟
در برخی افراد علائم با گذشت سال‌ها کمتر می‌شود، اما در بسیاری ادامه پیدا می‌کند.
آیا آلرژی بینی ارثی است؟
زمینه ارثی نقش مهمی دارد؛ احتمال ابتلای فرزندان والدین آلرژیک بیشتر است.
آیا مصرف طولانی اسپری کورتون برای آلرژی ضرر دارد؟
در دوزهای معمول و با نظر پزشک، مصرف طولانی آن ایمن است.
جمع‌بندی
آلرژی بینی واکنش بیش از حد سیستم ایمنی به گرده، هیره، موی حیوانات یا قارچ است و با عطسه، آبریزش آبکی، خارش و گرفتگی بروز می‌کند. پرهیز از عوامل حساسیت‌زا، اسپری کورتونی، آنتی‌هیستامین و شستشوی بینی پایه درمان‌اند و ایمونوتراپی تنها درمانی است که حساسیت را در درازمدت کم می‌کند.
دکتر آلرژی بینی در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.