سینوزیت یا التهاب سینوس‌ها یکی از شایع‌ترین بیماری‌های گوش و حلق و بینی است که هر سال افراد زیادی را درگیر می‌کند. برخی موارد آن چند روزه و خودبه‌خود خوب می‌شوند و برخی ماه‌ها و سال‌ها ادامه پیدا می‌کنند. در این راهنمای جامع با ساختار سینوس‌ها، انواع سینوزیت، علائم، روش‌های تشخیص، درمان‌های خانگی و دارویی و جراحی سینوس آشنا می‌شوید.
سینوس‌ها کجا هستند و چه کاری انجام می‌دهند؟
سینوس‌ها حفره‌های پر از هوا در استخوان‌های صورت و جمجمه‌اند. چهار جفت سینوس داریم: سینوس‌های فکی در گونه‌ها، پیشانی در بالای ابروها، اتموئید بین دو چشم و اسفنوئید در عمق سر. دیواره سینوس‌ها با مخاطی پوشیده شده که ترشحات را تولید می‌کند و این ترشحات از راه دهانه‌های کوچکی به بینی تخلیه می‌شوند. سینوس‌ها وزن جمجمه را کم می‌کنند، در گرم و مرطوب کردن هوا نقش دارند و به طنین صدا کمک می‌کنند. وقتی دهانه سینوس بسته شود، ترشحات می‌مانند و زمینه التهاب و عفونت فراهم می‌شود. آناتومی بینی و سینوس‌ها را در آناتومی بینی توضیح داده‌ایم.
انواع سینوزیت
- سینوزیت حاد: کمتر از چهار هفته طول می‌کشد و بیشتر پس از سرماخوردگی ایجاد می‌شود.
- سینوزیت تحت حاد: بین چهار تا دوازده هفته.
- سینوزیت مزمن: بیش از دوازده هفته، با یا بدون پولیپ بینی.
- سینوزیت حاد عودکننده: چند حمله حاد در سال با دوره‌های سالم بین آن‌ها.
تفاوت این انواع در علت، درمان و پیش‌آگهی را در سینوزیت حاد و مزمن بررسی کرده‌ایم. سینوزیت قارچی و سینوزیت کودکان هم ویژگی‌های خاص خود را دارند که در سینوزیت قارچی و سینوزیت در کودکان توضیح داده شده‌اند.
علل و عوامل خطر
بیشتر سینوزیت‌های حاد پس از عفونت ویروسی دستگاه تنفس فوقانی ایجاد می‌شوند و تنها بخش کوچکی از آن‌ها باکتریایی‌اند. در سینوزیت مزمن، التهاب پایدار مخاط نقش اصلی دارد و عوامل متعددی به آن دامن می‌زنند: حساسیت بینی، پولیپ، انحراف تیغه بینی، بزرگی شاخک‌ها، آسم، دود سیگار و آلودگی هوا، مشکلات ایمنی و گاهی عفونت ریشه دندان‌های بالا. درباره پولیپ در راهنمای پولیپ بینی و درباره انحراف تیغه در راهنمای انحراف بینی بخوانید. حساسیت بینی هم در راهنمای آلرژی بینی بررسی شده است.
علائم سینوزیت
علائم اصلی سینوزیت عبارت‌اند از: گرفتگی بینی، ترشح غلیظ زرد یا سبز از جلوی بینی یا پشت حلق، درد یا فشار در صورت که با خم شدن بیشتر می‌شود و کاهش یا از دست رفتن بویایی. علائم دیگر شامل سردرد، درد دندان‌های بالا، بوی بد دهان، سرفه شبانه، خستگی و گاهی تب است. شرح کامل علائم و نشانه‌های هشدار را در علائم سینوزیت آورده‌ایم. سردرد سینوسی با میگرن اشتباه گرفته می‌شود؛ تفاوت آن‌ها را در سردرد سینوسی بخوانید. ترشح پشت حلق هم که از علائم شایع است، در ترشح پشت حلق بررسی شده است.
تشخیص سینوزیت
تشخیص سینوزیت حاد معمولاً با شرح حال و معاینه انجام می‌شود و به عکس یا آزمایش نیازی نیست. در سینوزیت مزمن یا عودکننده، متخصص گوش و حلق و بینی با آندوسکوپ داخل بینی و دهانه سینوس‌ها را می‌بیند. سی‌تی‌اسکن سینوس مهم‌ترین روش تصویربرداری است و برای تأیید سینوزیت مزمن، بررسی وسعت درگیری و برنامه‌ریزی جراحی به کار می‌رود؛ درباره آن در سی‌تی‌اسکن سینوس بخوانید. عکس ساده سینوس امروزه ارزش تشخیصی محدودی دارد. در برخی بیماران، تست حساسیت یا کشت ترشحات هم درخواست می‌شود.
درمان‌های خانگی و حمایتی
بیشتر سینوزیت‌های حاد ویروسی طی ۷ تا ۱۰ روز بهبود می‌یابند و درمان آن‌ها حمایتی است: استراحت، نوشیدن مایعات کافی، بخور، کمپرس گرم روی صورت و مهم‌تر از همه شستشوی بینی با سرم نمکی. این روش‌ها را در درمان خانگی سینوزیت و روش درست شستشو را در شستشوی بینی با سرم توضیح داده‌ایم. شستشوی منظم بینی در سینوزیت مزمن هم یکی از پایه‌های درمان است.
درمان دارویی
اسپری‌های کورتونی بینی التهاب مخاط را کم می‌کنند و در سینوزیت مزمن و حساسیت نقش اصلی دارند. آنتی‌بیوتیک تنها زمانی لازم است که سینوزیت باکتریایی باشد؛ یعنی علائم بیش از ده روز بدون بهبود ادامه یابد، علائم شدید با تب بالا وجود داشته باشد یا پس از بهبود اولیه دوباره بدتر شود. مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک در سینوزیت ویروسی فایده‌ای ندارد و مقاومت میکروبی ایجاد می‌کند. اسپری‌های ضداحتقان فقط برای چند روز مجازند؛ انواع اسپری‌ها را در انواع اسپری بینی مقایسه کرده‌ایم. در سینوزیت مزمن همراه با پولیپ، گاهی کورتون خوراکی کوتاه‌مدت یا داروهای بیولوژیک تجویز می‌شود.
جراحی سینوس
اگر سینوزیت مزمن با وجود درمان دارویی کامل ادامه پیدا کند یا عوارض ایجاد کند، جراحی آندوسکوپیک سینوس یا FESS انجام می‌شود. در این روش جراح بدون برش بیرونی و از راه بینی، دهانه‌های بسته سینوس را باز می‌کند و بافت بیمار یا پولیپ را برمی‌دارد؛ جزئیات آن را در جراحی آندوسکوپی سینوس بخوانید. سینوپلاستی با بالون روش کم‌تهاجمی‌تری است که برای برخی بیماران مناسب است و در بالون سینوپلاستی معرفی شده است. مراقبت‌های پس از جراحی هم در مراقبت بعد از عمل سینوس آمده است.
عوارض سینوزیت و نشانه‌های خطر
عوارض جدی سینوزیت نادرند، اما ممکن است رخ دهند: گسترش عفونت به اطراف چشم، استخوان پیشانی یا حتی مغز. تورم و قرمزی دور چشم، تاری یا دوبینی، سردرد بسیار شدید، تب بالا، سفتی گردن، گیجی یا تورم پیشانی نشانه‌های خطرند و نیاز به مراجعه فوری دارند. این نشانه‌ها در کودکان باید با دقت بیشتری پیگیری شوند.
پیشگیری از سینوزیت
- شستن مرتب دست‌ها و پیشگیری از سرماخوردگی.
- کنترل حساسیت بینی با درمان مناسب.
- پرهیز از دود سیگار و هوای آلوده.
- استفاده از دستگاه بخور در هوای خشک.
- درمان مشکلات ساختاری بینی که تخلیه سینوس‌ها را مختل می‌کنند.
اگر سینوزیت‌های مکرر یا طولانی دارید، برای یافتن علت زمینه‌ای به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید. فهرست متخصصان و جراحان سینوس را در دکتر سینوزیت خوب در تهران، دکتر سینوزیت خوب در یزد و دکتر سینوزیت خوب در بجنورد ببینید.
سینوزیت در بارداری
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی باعث تورم مخاط بینی می‌شود و گرفتگی بینی شایع است. سینوزیت هم ممکن است در این دوران رخ دهد. شستشوی بینی با سرم نمکی و بخور، ایمن‌ترین درمان‌ها هستند و هر دارو، از جمله اسپری و آنتی‌بیوتیک، باید با نظر پزشک انتخاب شود.
پرسش‌های رایج
آیا سینوزیت مسری است؟
خود سینوزیت مسری نیست، اما ویروس سرماخوردگی که اغلب زمینه آن است، از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود.
آیا سینوزیت بدون آنتی‌بیوتیک خوب می‌شود؟
بیشتر سینوزیت‌های حاد ویروسی‌اند و بدون آنتی‌بیوتیک طی یک تا دو هفته بهبود می‌یابند.
آیا سینوزیت مزمن درمان قطعی دارد؟
بسیاری از بیماران با درمان دارویی و در صورت نیاز جراحی به کنترل خوبی می‌رسند، اما در برخی موارد، به‌ویژه همراه با پولیپ، درمان نگهدارنده طولانی لازم است.
کدام پزشک سینوزیت را درمان می‌کند؟
سینوزیت حاد را پزشک عمومی هم درمان می‌کند، اما سینوزیت مزمن یا مکرر باید توسط متخصص گوش و حلق و بینی بررسی شود.
جمع‌بندی
سینوزیت التهاب سینوس‌ها است که به شکل حاد، مزمن یا عودکننده بروز می‌کند. بیشتر موارد حاد ویروسی‌اند و با شستشوی بینی و درمان حمایتی بهبود می‌یابند. سینوزیت مزمن با اسپری کورتونی و درمان عوامل زمینه‌ای کنترل می‌شود و در صورت شکست درمان دارویی، جراحی آندوسکوپیک سینوس گزینه مؤثری است.
دکتر سینوزیت در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.