بینی برجسته‌ترین بخش صورت است و به همین دلیل شایع‌ترین استخوان شکسته صورت هم هست. ضربه هنگام ورزش، تصادف، زمین خوردن یا درگیری می‌تواند باعث شکستگی بینی شود. در این راهنمای جامع با علائم، تشخیص، زمان مناسب درمان، روش‌های جااندازی و عوارض شکستگی بینی آشنا می‌شوید.
ساختار بینی و آسیب‌پذیری آن
یک‌سوم بالایی بینی از دو استخوان نازک تشکیل شده و دو‌سوم پایینی از غضروف است. استخوان‌های بینی نازک‌اند و در برابر ضربه به‌راحتی می‌شکنند، به‌ویژه ضربه‌های از پهلو. غضروف‌ها انعطاف بیشتری دارند، اما ممکن است جابه‌جا یا از استخوان جدا شوند. تیغه بینی هم ممکن است همزمان آسیب ببیند و دچار انحراف یا هماتوم شود. آناتومی کامل بینی را در آناتومی بینی ببینید.
علائم شکستگی بینی
- درد و حساسیت بینی، به‌ویژه هنگام لمس.
- تورم بینی و اطراف آن.
- کبودی زیر چشم‌ها که گاهی یکی دو روز بعد ظاهر می‌شود.
- خونریزی بینی.
- کجی یا تغییر شکل بینی.
- گرفتگی یک یا هر دو طرف بینی.
- صدای خرد شدن هنگام ضربه یا لمس بینی.
شرح کامل علائم و تفاوت شکستگی با کوفتگی ساده را در علائم شکستگی بینی آورده‌ایم.
اقدامات اولیه پس از ضربه
بلافاصله پس از ضربه، کمپرس سرد یا یخ پیچیده در پارچه را برای ۱۰ تا ۲۰ دقیقه چند بار در روز روی بینی بگذارید تا تورم و درد کم شود. اگر خونریزی دارید، بنشینید، سر را به جلو خم کنید و بخش نرم بینی را به آرامی فشار دهید؛ مراحل را در کمک‌های اولیه خونریزی بینی ببینید. سر را بالا نگه دارید و از مسکن ساده استفاده کنید. سعی نکنید بینی کج را خودتان صاف کنید.
چه زمانی فوری به اورژانس برویم؟
- خونریزی که بند نمی‌آید.
- ترشح آبکی شفاف از بینی پس از ضربه، که ممکن است مایع مغزی نخاعی باشد.
- سردرد شدید، استفراغ، گیجی یا کاهش هوشیاری.
- اختلال دید، دوبینی یا درد شدید چشم.
- تورم دردناک و برجسته داخل بینی که نشانه هماتوم تیغه است.
- آسیب‌های دیگر صورت یا گردن.
هماتوم تیغه بینی یک فوریت است، چون اگر تخلیه نشود ممکن است غضروف تیغه را از بین ببرد؛ درباره آن در هماتوم تیغه بینی بخوانید.
تشخیص
تشخیص شکستگی بینی بیشتر بر اساس معاینه است. پزشک شکل بینی، کجی، حساسیت و حرکت غیرطبیعی استخوان‌ها را بررسی می‌کند و داخل بینی را برای هماتوم و انحراف تیغه معاینه می‌کند. عکس ساده بینی معمولاً برای تشخیص یا تصمیم درمانی ضروری نیست. اگر شک به شکستگی سایر استخوان‌های صورت وجود داشته باشد، سی‌تی‌اسکن انجام می‌شود. چون تورم در روزهای اول ممکن است کجی را پنهان کند، پزشک معمولاً سه تا پنج روز پس از ضربه دوباره معاینه می‌کند.
زمان مناسب درمان
زمان‌بندی در درمان شکستگی بینی اهمیت زیادی دارد. بهترین زمان برای جااندازی، پس از کم شدن تورم و پیش از جوش خوردن استخوان‌هاست؛ معمولاً بین ۳ تا ۱۰ روز در بزرگسالان و زودتر در کودکان، چون استخوان‌های کودکان سریع‌تر جوش می‌خورند. پس از حدود دو هفته، استخوان‌ها در موقعیت جدید جوش می‌خورند و جااندازی ساده دیگر ممکن نیست. در این صورت، اصلاح بینی باید چند ماه بعد با جراحی انجام شود.
روش‌های درمان
اگر بینی کج نشده و تنفس مختل نیست، معمولاً درمان خاصی جز کمپرس سرد و مسکن لازم نیست. اگر بینی کج شده، جااندازی بسته انجام می‌شود که در آن پزشک با بی‌حسی موضعی یا بیهوشی کوتاه، استخوان‌ها را با ابزار و دست به جای خود برمی‌گرداند و سپس اسپلینت روی بینی می‌گذارد. جزئیات این روش را در جااندازی بینی شکسته توضیح داده‌ایم. در شکستگی‌های پیچیده، آسیب شدید تیغه یا شکستگی‌های قدیمی جوش‌خورده، جراحی باز یعنی رینوپلاستی یا سپتورینوپلاستی لازم است؛ درباره آن در سپتورینوپلاستی بخوانید.
عوارض شکستگی درمان‌نشده
شکستگی بینی که درست درمان نشود، ممکن است باعث کجی دائمی بینی، قوز، انحراف تیغه و گرفتگی مزمن بینی شود. هماتوم تخلیه‌نشده تیغه ممکن است منجر به عفونت، تخریب غضروف و فرورفتگی پل بینی شود. به همین دلیل معاینه به‌موقع پس از ضربه اهمیت دارد. درباره انحراف تیغه در راهنمای انحراف بینی بخوانید.
شکستگی بینی پس از جراحی زیبایی
کسانی که اخیراً جراحی بینی انجام داده‌اند، در ماه‌های اول نسبت به ضربه آسیب‌پذیرترند. ضربه در این دوره ممکن است نتیجه جراحی را تغییر دهد و نیاز به ارزیابی سریع توسط جراح دارد. این موضوع را در ضربه به بینی بعد از جراحی توضیح داده‌ایم. برای ارزیابی شکستگی بینی، فهرست متخصصان را در دکتر شکستگی بینی خوب در تهران، دکتر شکستگی بینی خوب در اصفهان و دکتر شکستگی بینی خوب در یزد ببینید.
شکستگی بینی در کودکان
کودکان به دلیل بازی و زمین خوردن، زیاد دچار ضربه به بینی می‌شوند، اما چون بینی آن‌ها بیشتر غضروفی است، شکستگی واضح کمتر رخ می‌دهد و تشخیص آن دشوارتر است. در عوض، هماتوم تیغه در کودکان شایع‌تر است و باید با دقت بررسی شود. استخوان‌های کودکان سریع‌تر جوش می‌خورند، بنابراین اگر جااندازی لازم باشد، باید طی چند روز اول انجام شود. آسیب تیغه بینی در کودکی ممکن است بر رشد بینی و صورت اثر بگذارد و سال‌ها بعد به انحراف تیغه یا کجی بینی منجر شود. بنابراین هر ضربه قابل‌توجه به بینی کودک، به‌ویژه همراه با گرفتگی یا تورم داخل بینی، باید توسط پزشک معاینه شود.
پیشگیری از شکستگی بینی
استفاده از کلاه ایمنی و محافظ صورت در ورزش‌های برخوردی مثل بوکس، هاکی و بسکتبال، بستن کمربند ایمنی در خودرو، استفاده از صندلی کودک و ایمن‌سازی خانه برای کودکان نوپا، از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از آسیب بینی‌اند. کسانی که اخیراً جراحی بینی کرده‌اند، باید در ماه‌های اول احتیاط بیشتری داشته باشند. در محیط کار هم، رعایت نکات ایمنی و استفاده از تجهیزات محافظ در مشاغل پرخطر، احتمال آسیب‌های صورت را کم می‌کند. سالمندان هم با ایمن‌سازی خانه، نور کافی و حذف موانع، از زمین خوردن و ضربه به صورت پیشگیری کنند. در صورت بروز ضربه هم، معاینه به‌موقع مهم‌ترین عامل پیشگیری از عوارض ماندگار است.
پرسش‌های رایج
آیا شکستگی بینی خودبه‌خود خوب می‌شود؟
استخوان‌ها جوش می‌خورند، اما اگر جابه‌جا شده باشند، در همان حالت کج جوش می‌خورند؛ بنابراین معاینه لازم است.
تا چند روز بعد از شکستگی می‌توان بینی را جا انداخت؟
معمولاً تا حدود ۱۰ تا ۱۴ روز در بزرگسالان؛ در کودکان زودتر.
آیا برای تشخیص شکستگی بینی عکس لازم است؟
معمولاً خیر؛ معاینه کافی است، مگر شک به آسیب سایر استخوان‌های صورت وجود داشته باشد.
آیا شکستگی بینی بدون کجی نیاز به درمان دارد؟
اگر بینی صاف است و تنفس مشکلی ندارد، معمولاً فقط درمان علامتی کافی است.
جمع‌بندی
شکستگی بینی شایع‌ترین شکستگی صورت است و با درد، تورم، کبودی، خونریزی و گاهی کجی بینی بروز می‌کند. بهترین زمان جااندازی پس از کم شدن تورم و پیش از جوش خوردن، معمولاً ۳ تا ۱۰ روز پس از ضربه است. هماتوم تیغه و ترشح آبکی شفاف فوریت‌اند و شکستگی‌های جوش‌خورده با جراحی اصلاح می‌شوند.
دکتر شکستگی بینی در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.