تیغه بینی دیواره‌ای از غضروف و استخوان است که حفره بینی را به دو نیمه چپ و راست تقسیم می‌کند. در بسیاری از افراد این دیواره کاملاً صاف نیست، اما وقتی انحراف آن زیاد باشد، می‌تواند تنفس، خواب و حتی سلامت سینوس‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. در این راهنمای جامع با علل، علائم، روش‌های تشخیص و درمان انحراف تیغه بینی و جراحی سپتوپلاستی آشنا می‌شوید.
تیغه بینی چیست و انحراف آن چقدر شایع است؟
تیغه بینی یا سپتوم از جلو غضروفی و در عقب استخوانی است و روی آن را مخاط پوشانده است. تیغه وظیفه نگه داشتن پل و نوک بینی و تقسیم جریان هوا بین دو سوراخ را دارد. مطالعات نشان می‌دهد درصد بالایی از بزرگسالان درجاتی از انحراف تیغه دارند، اما تنها بخشی از آن‌ها علامت پیدا می‌کنند. انحراف ممکن است در جلوی بینی، در بخش‌های عقبی یا به شکل خار استخوانی باشد و هر کدام علائم متفاوتی ایجاد کنند.
علل انحراف تیغه بینی
- عوامل مادرزادی و رشد نامتقارن تیغه در دوران کودکی و نوجوانی.
- ضربه به بینی در کودکی، ورزش، تصادف یا زمین خوردن.
- آسیب هنگام زایمان در برخی نوزادان.
- جراحی‌های قبلی بینی.
گاهی ضربه‌ای که در کودکی رخ داده و فراموش شده، سال‌ها بعد با رشد صورت به انحراف واضح تبدیل می‌شود. اگر انحراف پس از ضربه ایجاد شده، مطالب راهنمای شکستگی بینی برای شما مفید است.
علائم انحراف تیغه بینی
شایع‌ترین علامت، گرفتگی دائمی یا متناوب یک یا هر دو طرف بینی است که معمولاً در شب و هنگام خوابیدن بدتر می‌شود. علائم دیگر عبارت‌اند از: تنفس دهانی، خشکی دهان هنگام بیدار شدن، خروپف، خونریزی‌های مکرر از یک سوراخ، سینوزیت‌های تکرارشونده، سردرد یا فشار صورت و کاهش بویایی. شرح کامل علائم و نحوه تشخیص را در علائم و تشخیص انحراف بینی آورده‌ایم.
انحراف تیغه درمان‌نشده چه پیامدهایی دارد؟
انحراف خفیف ممکن است هیچ مشکلی ایجاد نکند، اما انحراف شدید و علامت‌دار در درازمدت می‌تواند باعث سینوزیت مزمن، اختلال خواب، خروپف و تشدید آپنه خواب، خشکی و خونریزی بینی و افت کیفیت زندگی شود. برخی بیماران هم برای باز کردن بینی به مصرف طولانی اسپری‌های ضداحتقان روی می‌آورند که خود مشکل‌ساز است. این پیامدها را در عوارض انحراف بینی درمان‌نشده بررسی کرده‌ایم. ارتباط بینی با خواب را هم در راهنمای خروپف ببینید.
روش‌های تشخیص
تشخیص با شرح حال و معاینه بینی توسط متخصص گوش و حلق و بینی آغاز می‌شود. پزشک با چراغ و اسپکولوم داخل بینی را می‌بیند و در صورت نیاز با آندوسکوپ نازک، بخش‌های عقبی بینی و دهانه سینوس‌ها را بررسی می‌کند؛ درباره این معاینه در آندوسکوپی بینی بخوانید. سی‌تی‌اسکن معمولاً برای بررسی همزمان سینوس‌ها یا پیش از جراحی درخواست می‌شود. پزشک همچنین شاخک‌های بینی، دریچه بینی و احتمال حساسیت را ارزیابی می‌کند، چون گرفتگی بینی همیشه فقط به انحراف تیغه مربوط نیست.
درمان دارویی؛ کنترل علائم، نه اصلاح انحراف
هیچ دارویی تیغه کج را صاف نمی‌کند، اما داروها می‌توانند تورم مخاط و علائم همراه را کم کنند. اسپری‌های کورتونی بینی، شستشو با سرم نمکی و در صورت وجود حساسیت، آنتی‌هیستامین‌ها از درمان‌های رایج‌اند. اگر بیمار با این درمان‌ها به‌اندازه کافی بهبود پیدا کند، جراحی ضروری نیست. اما اگر علائم با وجود درمان دارویی ادامه داشته باشد، سپتوپلاستی گزینه اصلی است. انواع اسپری‌ها را در انواع اسپری بینی مقایسه کرده‌ایم.
سپتوپلاستی چگونه انجام می‌شود؟
سپتوپلاستی جراحی اصلاح تیغه بینی است که معمولاً از داخل بینی و بدون برش بیرونی انجام می‌شود. جراح مخاط را از روی غضروف و استخوان کنار می‌زند، بخش‌های کج را صاف، جابه‌جا یا برمی‌دارد و سپس مخاط را سر جایش برمی‌گرداند. جراحی معمولاً با بیهوشی عمومی و در حدود یک ساعت انجام می‌شود. در بسیاری از موارد، کوچک کردن شاخک‌های بینی هم همزمان انجام می‌شود؛ درباره آن در شاخک بینی و رادیوفرکانسی بخوانید. اگر بیمار علاوه بر مشکل تنفسی، از ظاهر بینی هم ناراضی باشد، سپتوپلاستی همراه با جراحی زیبایی انجام می‌شود که در سپتورینوپلاستی توضیح داده شده است.
دوره نقاهت سپتوپلاستی
پس از عمل ممکن است اسپلینت‌های نرم داخل بینی یا تامپون گذاشته شود که معمولاً پس از چند روز تا یک هفته برداشته می‌شوند. ترشح خونابه‌ای، گرفتگی و احساس سنگینی در هفته اول طبیعی است. بیشتر بیماران پس از حدود یک هفته به کار برمی‌گردند، اما بهبود کامل تنفس ممکن است چند هفته طول بکشد. نکات مراقبتی دقیق را در مراقبت بعد از سپتوپلاستی آورده‌ایم.
موقعیت‌های خاص
انحراف تیغه در کودکان معمولاً تا زمان کامل شدن رشد درمان جراحی نمی‌شود، مگر در موارد شدید؛ این موضوع را در انحراف بینی در کودکان توضیح داده‌ایم. یکی دیگر از مشکلات تیغه، سوراخ شدن آن است که ممکن است پس از جراحی، ضربه، مصرف برخی مواد یا دستکاری مکرر بینی ایجاد شود و با سوت زدن هنگام تنفس، دلمه و خونریزی همراه باشد؛ در این باره در سوراخ شدن تیغه بینی بخوانید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر گرفتگی بینی بیش از چند هفته طول کشیده، خواب شما را مختل کرده، سینوزیت‌های مکرر دارید یا بدون اسپری ضداحتقان نمی‌توانید نفس بکشید، زمان مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی است. معاینه دقیق، علت اصلی گرفتگی را مشخص می‌کند و از درمان‌های بی‌فایده جلوگیری می‌کند. فهرست متخصصان و جراحان این حوزه را در دکتر انحراف بینی خوب در تهران، دکتر انحراف بینی خوب در اردبیل و دکتر انحراف بینی خوب در اهواز ببینید.
هزینه و بیمه سپتوپلاستی
سپتوپلاستی یک جراحی درمانی است و برخلاف جراحی زیبایی بینی، بیشتر بیمه‌های پایه و تکمیلی بخشی از هزینه آن را پوشش می‌دهند. هزینه نهایی به تعرفه جراح، نوع بیمارستان، مدت بستری و انجام کارهای همزمان مثل کوچک کردن شاخک‌ها یا جراحی سینوس بستگی دارد. اگر سپتوپلاستی همراه با جراحی زیبایی انجام شود، معمولاً بیمه تنها بخش درمانی را می‌پردازد. پیش از جراحی، از بیمه خود درباره مدارک لازم مثل گزارش معاینه و سی‌تی‌اسکن سؤال کنید تا در بازپرداخت مشکلی پیش نیاید.
برای مقایسه هزینه‌ها، از چند مرکز استعلام بگیرید، اما تنها بر اساس قیمت تصمیم نگیرید. تجربه جراح در جراحی‌های عملکردی بینی و امکانات مرکز درمانی، در نتیجه نهایی و بهبود تنفس شما نقش مهم‌تری دارد.
پرسش‌های رایج
آیا انحراف تیغه بینی خودبه‌خود خوب می‌شود؟
خیر؛ انحراف ساختاری خودبه‌خود اصلاح نمی‌شود، هرچند علائم آن ممکن است با درمان دارویی کمتر شود.
آیا سپتوپلاستی شکل ظاهری بینی را تغییر می‌دهد؟
سپتوپلاستی به‌تنهایی معمولاً ظاهر بینی را تغییر نمی‌دهد، مگر اینکه کجی بیرونی بینی هم اصلاح شود.
آیا انحراف تیغه دوباره برمی‌گردد؟
برگشت انحراف پس از سپتوپلاستی استاندارد کم است، اما در برخی موارد مقداری انحراف باقی می‌ماند یا با ضربه دوباره ایجاد می‌شود.
سپتوپلاستی درد زیادی دارد؟
بیشتر بیماران درد متوسطی دارند که با مسکن‌های معمولی کنترل می‌شود؛ ناراحتی اصلی، گرفتگی بینی در روزهای اول است.
جمع‌بندی
انحراف تیغه بینی شایع است و در موارد شدید باعث گرفتگی بینی، خروپف، سینوزیت مکرر و اختلال خواب می‌شود. داروها فقط علائم را کنترل می‌کنند و درمان قطعی انحراف علامت‌دار، سپتوپلاستی است که از داخل بینی و معمولاً با نقاهت حدود یک هفته انجام می‌شود.
دکتر انحراف بینی در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.