خونریزی بینی یا اپیستاکسی تجربه‌ای شایع است که بیشتر مردم دست‌کم یک بار در زندگی آن را تجربه می‌کنند. بیشتر خونریزی‌های بینی ساده‌اند و با چند دقیقه فشار بند می‌آیند، اما خونریزی‌های مکرر یا شدید نیاز به بررسی دارند. در این راهنمای جامع با علت‌ها، انواع، کمک‌های اولیه درست، روش‌های درمان و پیشگیری از خونریزی بینی آشنا می‌شوید.
چرا بینی خونریزی می‌کند؟
مخاط بینی رگ‌های خونی فراوان و ظریفی دارد که بسیار نزدیک به سطح قرار گرفته‌اند. در بخش جلویی تیغه بینی، شبکه‌ای از رگ‌ها به هم می‌رسند که محل بیشتر خونریزی‌های بینی است. خشکی، خراش، التهاب یا ضربه به این ناحیه به‌راحتی باعث پاره شدن رگ‌ها می‌شود. آناتومی رگ‌ها و ساختار بینی را در آناتومی بینی توضیح داده‌ایم.
انواع خونریزی بینی
- خونریزی قدامی: از بخش جلویی بینی، شایع‌ترین نوع که بیش از نود درصد موارد را تشکیل می‌دهد و معمولاً به‌راحتی کنترل می‌شود.
- خونریزی خلفی: از بخش‌های عقبی بینی، کمتر شایع، بیشتر در افراد مسن و مبتلا به فشار خون، شدیدتر و گاهی نیازمند درمان بیمارستانی.
در خونریزی خلفی، خون ممکن است به پشت حلق برود و حتی با بستن جلوی بینی بند نیاید.
علل شایع
- هوای خشک، به‌ویژه در زمستان و در خانه‌های گرم.
- دستکاری بینی و کندن دلمه‌ها.
- فین کردن شدید یا عطسه‌های مکرر.
- سرماخوردگی، سینوزیت و حساسیت بینی.
- ضربه به بینی.
- انحراف تیغه بینی که جریان هوا را به یک طرف متمرکز می‌کند.
- مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، آسپرین و برخی مکمل‌ها.
- مصرف نادرست اسپری‌های بینی.
علل کمتر شایع شامل اختلالات انعقادی، بیماری‌های کبد، برخی بیماری‌های عروقی ارثی و به‌ندرت توده‌های بینی است. درباره ارتباط فشار خون و داروهای رقیق‌کننده با خونریزی بینی در فشار خون و رقیق‌کننده‌ها بخوانید.
کمک‌های اولیه درست
هنگام خونریزی بینی، صاف بنشینید و سر را کمی به جلو خم کنید. با انگشت شست و اشاره، بخش نرم بینی را درست زیر استخوان پل محکم فشار دهید و ده تا پانزده دقیقه بدون رها کردن ادامه دهید. در این مدت از دهان نفس بکشید. سر را به عقب خم نکنید، چون خون به حلق می‌رود و ممکن است باعث تهوع یا ورود خون به راه هوایی شود. کمپرس سرد روی پل بینی هم کمک می‌کند. شرح کامل این مراحل و اشتباهات رایج را در کمک‌های اولیه خونریزی بینی آورده‌ایم.
چه زمانی به اورژانس مراجعه کنیم؟
- خونریزی بیش از ۲۰ دقیقه با وجود فشار درست ادامه دارد.
- خونریزی شدید که با سرگیجه، رنگ‌پریدگی یا تنگی نفس همراه است.
- خونریزی پس از ضربه شدید به سر یا صورت.
- خونریزی در فردی که داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کند و بند نمی‌آید.
- خونریزی که از دو طرف یا به پشت حلق است و با فشار کنترل نمی‌شود.
درمان خونریزی‌های مکرر
اگر خونریزی‌های بینی مکرر دارید، متخصص گوش و حلق و بینی محل خونریزی را با معاینه یا آندوسکوپی پیدا می‌کند. شایع‌ترین درمان، سوزاندن رگ با ماده شیمیایی یا دستگاه برقی است که در سوزاندن رگ بینی توضیح داده شده است. مرطوب نگه داشتن بینی با پماد و سرم نمکی هم بخش مهمی از درمان است. در خونریزی‌های شدید، ممکن است تامپون بینی، بستری و در موارد نادر جراحی یا آمبولیزاسیون رگ لازم شود. اگر علت زمینه‌ای مثل انحراف تیغه یا اختلال انعقادی وجود داشته باشد، درمان آن هم ضروری است.
خونریزی بینی در گروه‌های خاص
کودکان، به‌ویژه بین دو تا ده سالگی، به دلیل دستکاری بینی و هوای خشک بیشتر دچار خونریزی می‌شوند؛ درباره آن در خونریزی بینی در کودکان بخوانید. در بارداری، افزایش حجم خون و تورم مخاط باعث شیوع بیشتر خونریزی بینی می‌شود که در خونریزی بینی در بارداری بررسی شده است. خونریزی پس از جراحی بینی هم مراقبت‌های خاص خود را دارد که در راهنمای جراحی بینی به آن پرداخته‌ایم.
پیشگیری
- استفاده از دستگاه بخور در اتاق، به‌ویژه در فصل سرد.
- مرطوب نگه داشتن داخل بینی با سرم نمکی یا پماد مرطوب‌کننده.
- کوتاه نگه داشتن ناخن‌ها و پرهیز از دستکاری بینی، به‌ویژه در کودکان.
- فین کردن آرام و یک طرف در هر بار.
- کنترل فشار خون و حساسیت بینی.
- استفاده درست از اسپری‌های بینی و هدف گرفتن آن به سمت دیواره بیرونی بینی.
راهکارهای مقابله با خشکی بینی را در خشکی بینی آورده‌ایم. اگر خونریزی‌های مکرر دارید، فهرست متخصصان گوش و حلق و بینی را در دکتر خونریزی بینی خوب در تهران، دکتر خونریزی بینی خوب در اهواز و دکتر خونریزی بینی خوب در بوشهر ببینید.
تامپون بینی در خونریزی شدید
اگر خونریزی با فشار و سوزاندن رگ بند نیاید، پزشک داخل بینی را با تامپون پر می‌کند. تامپون‌های امروزی اغلب از مواد اسفنجی یا ژل‌های جذبی ساخته می‌شوند که با تماس با خون منبسط می‌شوند و روی رگ فشار می‌آورند. در خونریزی‌های خلفی، از بالون‌های مخصوص استفاده می‌شود که در عقب بینی باد می‌شوند. تامپون معمولاً یک تا سه روز در بینی می‌ماند و در این مدت ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز شود. بیماران با تامپون خلفی گاهی برای نظارت بستری می‌شوند.
در موارد نادری که خونریزی با تامپون هم کنترل نشود، جراح با آندوسکوپ رگ اصلی خونریز را در عقب بینی پیدا می‌کند و آن را می‌بندد یا رادیولوژیست مداخله‌ای رگ را از داخل مسدود می‌کند.
باورهای نادرست درباره خونریزی بینی
گذاشتن کلید سرد پشت گردن، بالا بردن دست‌ها یا خوابیدن به پشت، خونریزی را بند نمی‌آورد. خونریزی بینی هم نشانه کم‌خونی یا گرمی بدن نیست. مؤثرترین اقدام همان فشار پیوسته روی بخش نرم بینی است. همچنین برخلاف باور رایج، خونریزی بینی راهی برای پایین آمدن فشار خون یا خروج خون اضافه از بدن نیست و نباید آن را بی‌اهمیت دانست. اگر خونریزی‌ها مکرر شده‌اند، به جای تحمل یا راه‌حل‌های خانگی نادرست، با متخصص مشورت کنید. معاینه ساده بینی معمولاً علت را مشخص می‌کند و درمانی سریع و مؤثر در دسترس است.
پرسش‌های رایج
آیا خونریزی بینی خطرناک است؟
بیشتر خونریزی‌های بینی خطرناک نیستند و با فشار بند می‌آیند؛ خونریزی شدید یا طولانی نیاز به مراجعه فوری دارد.
آیا هنگام خونریزی بینی باید سر را عقب برد؟
خیر؛ سر را کمی به جلو خم کنید تا خون به حلق نرود.
آیا خونریزی مکرر بینی نشانه بیماری خاصی است؟
بیشتر به خشکی و رگ‌های سطحی مربوط است، اما خونریزی مکرر باید بررسی شود تا علل زمینه‌ای رد شوند.
آیا فشار خون بالا باعث خونریزی بینی می‌شود؟
فشار خون معمولاً علت مستقیم نیست، اما می‌تواند خونریزی را شدیدتر و طولانی‌تر کند.
جمع‌بندی
خونریزی بینی بیشتر از رگ‌های سطحی جلوی تیغه بینی و به دلیل خشکی، دستکاری یا التهاب رخ می‌دهد و با نشستن، خم کردن سر به جلو و فشار ده تا پانزده دقیقه‌ای روی بخش نرم بینی بند می‌آید. خونریزی‌های مکرر با سوزاندن رگ و مرطوب نگه داشتن بینی درمان می‌شوند و خونریزی شدید یا طولانی نیاز به مراجعه فوری دارد.
دکتر خونریزی بینی در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.